Archiwa tagu: Mazurzy

Ta Swenta Woyna – Ta Szwenta Wojna (str. 8)

Stróna 8

TSW 8

Ale takze tes i to zaista prawda iest, ze escze nigdi ta
Wzadomosć tego prawego Gruntu wsistkego Popsucia tak
zaćmnona biła, iako teras prawze. Choczas Diabeł pewno
nigdy czensci niebił wziwani naziwani bił, iako wterazneisem
Czasie, takze i nigdi niebiło znego tile sidzono, i nigdi mny
na iego Moznosć wierzono iako teras. Ale to iest iedne
znaiome Dosnanie, ze lekcze wazoni Nieprzigaćel, zawzdi
naizdradliwsi iest. Ato iest prawzie naiwienksa Ućecha i
Sposob Satanski, ze Diabeł prawzie Dzatky tego Czasu,
nie tilko przes swoio Moznoscz, ale takze tes i ius dla swoiego
Przebiwania zmachlować wiedzał, ze wprawdzie po Dzisei-
sedni do Łatwosćzi nalezi, czo bi nał iescze kto w Diabła
wierzeć. Te Niedowzarcze to so stego wczale Zgłupseni; bo
Diabeł moze znemni czinec, to czo chcze, choc by oni sie
przeciwko iego Niecnotnosćy opsierać chceli, to so iednak tilko
Powzetrzne rzeczy, czo oni czino, bo takze tego richticnego
Nieprzigaćioła tem nigdi nietrafso, dlatego is oni wnego nie
wierzo. Tak sie wida, ze ta Mocz, tego Towarzistwa
terazneisego czale nie wskrocona iest. Albowzem Pismo mowzy
o iednem Czasie, czo Satan ma wipuscioni zeswoiego Wzenzena
bić. (Obiawzenie S. Jana 20,7.) Oto Christus wzgore posedt,
a ten Wzenzen wpoimanie wprowadził. Czo nas wpomanu
trzimał, to on poimał, a gdzie on iest i Słowo iego, a
gdzie te swente Sikunki w Moczi so, postanowził,
do Wstrzimana złego Pozondliwosćzi Cielesnech, ktorne Diabeł
pobudzia, to on iest tam poimani i zwionzani; ale gdzie
Christus wzgardzoni bendzie, i iego Słowo zarzucanie, i
gdzie te swente Sposobi upadłi, tam to Satan iest wipusconi
zeswoiego Wzenzenia. A iak sie zdaie, to ten czas teras
prawzie przisedt.
Ale takze téz ji to zaistá práwda jest, ze esce nigdi ta
wziadómoszcz tégo práwégo gruntu wsÿstkégo popsucziá tak
zaczmnióná biła, jako teráz prawzie. Chocziaz Diabeł pewno
nigdÿ cénszczi nie bił wzÿwanÿ, nazÿwanÿ bił, jako w terázniéjsém
caszie, takze ji nigdi nie biło z niégo tile sÿdzóno, ji nigdi mni
na jégo moznoszcz wierżóno jako teráz. Ale to jest jedne
znajóme doznanie, ze lekcewazónÿ nieprżijacziel, zawzdi
nájzdradliwsÿ jest. A to jest prawzie nájwiénksá ûcziécha ji
sposób satanski, ze diabeł prawzie dżiatkÿ tégo casu,
nie tilko prżez swojó moznoszcz, ale takze téz ji juz dlá swojégo
prżebiwaniá zmachlowacz wiedżiáł, ze wpráwdżie po dżisziej-
se dni do łatwoszczi nalezÿ, co bi niáł jesce kto w diabła
wierżécz. Te niedowziarce to só z tégo wcále zgłupsiéni; bo
diabeł moze z niémni cÿniécz, to co chce, chocbÿ óni szie
prżecziwko jégo niecnotnoszczi ôpsiéracz chczieli, to só jednak tilko
powzietrżne rżecÿ, co óni cÿnió, bo takze tégo richticnégo
nieprżijaczioła tém nigdi nie trafsió, dlatégo iz óni w niégo nie
wierżó. Tak szie widá, ze ta moc, tégo towarżistwa
terażniéjségo cále nie wskrócóná jest. Albowziém Pismo mówzi
ô jedném caszie, co Satan má wipuscónÿ ze swojégo wziénżiéniá
bicz. (Ôbjawziénie Sz. Jána 20,7). Ôto Christus wzgóre poset,
a tén wziénżiéń w pojmanie wprowadżił. Co nás w pojmaniu
trżimáł, to ón pojmáł, a gdżie ón jest ji słowo jégo, a
gdżie te szwénte sÿkunki w mocÿ só, postanowził,
do wstrżimaniá złégo pozóndliwoszczi czielesnéch, którne Diabeł
pobudzá, to ón jest tam pojmanÿ i zwiónzanÿ, ale gdżie
Christus wzgardzónÿ béndżie, ji jégo Słowo zarżucane, ji
gdżie te szwénte sposobi ûpadli, tam to Satan jest wipuscónÿ
ze swojégo wziénżiéniá. A jak szie zdaje, to tén cas teráz
prawzie prżiset.

Słówko na dziś

zgłupsicz

 

Ta Swenta Woyna – Ta Szwéntá Wojna (str. 7)

Stróna 7

TSW7

Jak bi to bić mogło? pitalibim sie Prawzie. iak bi
sie to stać mnało, ze bi Ludze ich własne Sczensćie zapo-
mneli, i tak przeciwko sobzie brosdzili, wtakowem wielkem
Zaslepseńu Rusak przeciwko swoiech własneg Piersi wikron-
czaio, a to usdrawzaionczo Renke, ktorna ich wiratowiwa i
Lećzi stakowo niezbawzennosćo i Odwasnosćo od sebzie mogo
odepchnonc? Tutai iest iedne doskonałe Rosprawzenie. Ze
bi tu musała iedna taiemna Mocz Gre mnec. Takowe
zdanie lezi wkazdem człowzecem Serczu, a te Regilige
wsistkego Narodu dawaio otem Swadectwo, gdis oni wros-
maitem Sposobzie o niewzidzialnech Moczach gadaly, wiech
mnostwach ze niektorne Narodi to wczale insego Boga
nieznaio, iako tego Diabła. To Słowo boskego Obiaw-
zenia rostwarza naiwprzod to Taiemnicze naieden spokoini
Sposob. Te swente Psismo mowzi o iedni Osobzie, któr-
nego ono Łgarzem naziwa, i iednem Oyczem tego samego,
i iednem Morderzem od Pocontku (Jana 8, 44), o iednem
Ksonzenćiu, ktorni w Powzetrzu panuie, o iednem Duchu,
ktorni swoie Sprawy w Dzećach Niedowzarstwa wikoniwa
(Efezow 2, 2); ono mowzi o Ksonzentach i Gwałtownech,
o Panach tego Swata, ktorzi w Cemnosćag tego Swata
panuio, i o złech Duchach pod Niebem (Efezow 6, 12); ono
mowzi otem Diable, ktorni chodzi iako Lew riczonczi, sukaionc
kogo bi Pozarł. (1. Piotra 5, 8). Ono skazuie te Osobi
Gruntemspraw tego Grzechowegoupadku i wsistkech strasliwech
Nastempow, ktornech on nał, iako Gruntemspraw tego wsist-
kego Złego, i tego, czo stego wichodzi Zginena, ktorne w
Swiećie sie pokazało, ai escze przidze. Ono opsisuie to
Osobe iakobi iednem Sprzećiwnikem Christusowem, ktorni
go zabził, i wsistkemni Srodkamni Łgi zroswazono Moczo
ktorno on posada, iego Krolestwo iego Koscoł suka abi
zepsować mogł, on suka tak długo, asten Czas przidzie, ze
on Łancuchamni Cemnosczi na wieky zwionzani i do Od-
chłani wrzuconi bendzie. (Obiawzenie S. Jana 20, 10.)
Ten Koscoł, ugruntowani na Opocze tego Słowa, ta Wiara
ukazuie wewsistkem gy Wisnanu, w Katechismnie, iw Piesnach
ius od Pocontku do Kazuie, a wsisczi Wierni wzidzeli i
wzidzo wtem iedinie dosic dokazana tich strasliwech Woien,
ktorne tenn Koscoł od pocontko do Walcenia mnał, io, te
czałe dziwne ius Przeisćie w Schweckechprzepozastkach, iako
i wsistke Doznana własnego Sercza i Ziwota. Tu iedinie
iest te wirozumnene tich niepoientech Sprawzaslebsenia i
Oczarzenia do znalezenia. wktornem ten dziseisi Swat sobzie
swoi własni Wondoł kopsie.
Jak bi to bicz mogło? Pitalibim szie prawzie. Jak bi
szie to stacz mniało, ze bi ludżie ich własne scénszczie zapo-
mnieli, i tak prżecziwko sobzie bróżdżili, w takowém wielkiém
zaszlepsiéniu rusák (?) prżecziwko swojéch własnéch pierszi wikrón-
cajó, a tó ûzdrawziajóncó rénke, którná ich wiratowiwá ji
lecÿ z takowó niezbawziénnoszczió ji ôdwaznoszczió ôd sziebzie mogó
ôdepchnóncz? Tutáj jest jedne doskonałe rozprawziénie. Ze
bi tu musziała jedná tajemná moc gre mniécz. Takowe
zdanie lezÿ w kazdém cłowziecém sércu, a te regilije
wsÿstkégo narodu dáwajó ô tém szwadectwo gdiz óni w roz-
majitém sposobzie ô niewzidżialnéch mocach gádalÿ, w jéch
mnóstwach, ze niektórne narodi to wcále jinségo Boga
nie znajó, jako tégo Diabła. To słowo boskégo Ôbjaw-
ziéniá roztwarżá nájwprżód tó tajémnice na jedén spokojnÿ
sposób. Te Szwénte Psismo mówzi ô jednÿ ôsobzie, któr-
négo óno łgarżém nazÿwá, ji jedném ôjcém tégo samégo,
ji jedném morderżém ôd pocóntku (Jána 8, 44), ô jedném
Ksziónzéncziu, którnÿ w powziétrżu panuje, ô jedném duchu,
którnÿ swoje sprawi w dżiecziach niedowziarstwa wikonÿwá
(Efezów 2, 2); óno mówzi ô ksziónzéntach ji gwałtownéch,
ô panach tégo szwata, którżi w cziémnoszcziach tégo szwata
panujó, ji ô złéch duchach pod niebém (Efezów 6, 12); óno
mówzi ô tém Diable, którnÿ chodżi jako léw ricóncÿ, sukajónc
kogo bi pozarł. (1. Piotra 5, 8). Óno skazuje te ôsobi
gruntém spráw tégo grżéchowégo ûpádku ji wsÿstkéch strasliwéch
nastémpów, którnech ón niáł, jako gruntém spráw tégo wsÿst-
kégo złégo, ji tégo, co z tégo wichodżi zginiéniá, którne w
szweczie szie pokázało, a ji esce prżidżie. Óno ôpsisuje to
ôsobe jakobi jedném sprżecziwnikiém christusowém, którnÿ
go zabził, ji wsÿstkémni szrodkamni łgi z rozwazónó mocó,
którnó ón posziadá, jégo Królestwo jégo Koszcziół suká, abi
zepsowacz mógł, ón suká tak długo, az tén cas prżidżie, ze
ón łancuchamni cziémnoszczi na wiekÿ zwiónzanÿ ji do ôt-
chłani wrżucónÿ béndżie. (Ôbjawziénie S. Jána 20, 10)
Tén Koszcziół, ûgruntowanÿ na ôpoce tégo słowa, ta wiara
ûkazuje we wsÿstkiém ji wiznaniu, w Katechizmnie, ji w pieszniach
juz ôd pocóntku dokázuje, a wsÿscÿ wierni wzidżieli ji
wzidzó w tém jedinie dosÿcz dokázaniá tich strasliwéch wojén,
którne tén Koszcziół ôd pocóntku do walcéniá mniáł, jo, te
cáłe dżiwne juz prżeczie w szweckéch prżepoziástkach, jako
ji wsÿstke doznania własnégo sérca ji zÿwota. Tu jedinie
jest te wirozumniénie tich niepojéntéch spráw zaszlépsiéniá ji
ôcarżéniá do ználéżiéniá, w którném tén dżisziejsÿ Szwat sobzie
swój własnÿ wóndół kopsié.

Słowo na dziś:

 morderż

Ta Swenta Woyna – Ta szwéntá wojna (str. 4-6)

Stróna 4
TSW 4

Trzećia Czonstka

Nazadupadnenćie

1. Roz. Celesna-Pewnosć prziprowadzi znowuj te wiratowane Mnasto do Nazadupadnencia
2. Wielka Biada w Mnesćie
3. Nowe Układi Diabelske
4. Wsistka Nadziäga zdaie sie zgubzona bić
5. Człowzeca-Dusa zbiera sie pospołu
6. Poimanie Diabelnikow
7. Odwasni Boy tego Mnasta przeciwko Diabłowzi
8. Diabeł wdostał sie iednak do Mnasta

Czwarta Czonstka

Ostatecni Boy i Zwicenstwo
1. Roz. Wielke Upokorzenie Mnasta Człowzeci-Dusi
2. Oczusona Wiara
3. Przysło posilenie od Wibawzicela
4. Znisczenie Diabelske
5. Nowi Wćiong Wibawzićela do Mnasta
6. Nowe ale daremne Rzuczaniasie Diabła na Mnasto
7. Sond nat Wontpsićelamni i Diabelnikamni
8. Zwicenstwo i Obzetnicza
Trżecziá Cónstka

Nazadupadniénczie

1. Roz. Czielesná pewnoszcz prżiprowadżi znowuj te wiratowane mniasto do nazadupadniéncziá
2. Wielká biada w mnieszczie
3. Nowe ûkładi diabelske
4. Wsÿstka nadżieja zdaje szie zgubzióná bicz
5. Cłowziecá-Dusa zbiéra szie pospołu
6. Pojmanie diabelników
7. Ôdwaznÿ bój tégo mniasta prżecziwko diabłowzi
8. Diabeł wdostáł szie jednak do mniasta

Cwartá Cónstka

Ôstatecnÿ bój i zwicziénstwo
1. Roz. Wielke ûpokorżénie mniasta Cłowziecÿ-Dusÿ
2. Ôcucóná wiara
3. Prżisło poszilénie ôd Wibawzicziela
4. Zniscénie diabelske
5. Nowi wczióng Wibawzicziela do mniasta
6. Nowe, ale daremne rżucania szie Diabła na mniasto
7. Sónd nad Wóntpsiczielamni ji diabelnikamni
8. Zwicziénstwo ji ôbzietnica

Stróna 5
TSW 5

Przednowa
do pierwsego Ułozenia

Koscoł Christusow iest Swatło tego Swata, a Sol ti
Zemni, ktorni iest iedinie mocnem Gruntem wsistki Zemski
dobroczy, i iest iedinem Zrodłem wsistkego prawdziwego
Sczesczia tu ćiesnie a ondzie Wzecnie. Gdzie ta wizetrzeie,
czem ze tedi ma bić solono? Gdzie ti Studniczi Woda sie
zastanowzi, o ktos bi nie zemdlał? Ten Kwiat tego Koscoła
iest i Kwiatem tego Swata, ay zginenie biło bi i zginene
Swata tego; ale choc bi Swat przemninoł i Gori sie posro-
dek Morza zatopsiły, choc bi sie Morze trzonsało i ciskało,
i od iego nawałnosci Gori zapadłi, to iednak ma to Mnasto
Boze wesołem zostac ziech Studnicamni (Psalm 46, 3-8.)
Koscoł Christosow ostogi sie prawdziwzie, tak iako iego
Słowa siedzi na Prawzici Bozi. Choc bim tes i misleli,
ze ten Swat bendzie sukał Znaiomosći we wselki mondroscy,
abi pzritomnosc mneli wiech Błogosławzenstiewie znemni,
to iednak zostanie ta czała Powzesć tego Christusowego
Koscoła wdziwnem przećewzenćiu, gdis ten Swat nic wzenczi,
albo, naprzeciwko niczego innego sie nie opsiera, iako prze-
ćiwko temu prawdziwemu i wiecnemu Sczensćiu swoiemu.
Bo potem iak Swat tego Pana Panow i Wspamnałosći,
ich Wibawzićela, ukrzizowali, to sie tedi poczełi Krwawe
Przesladowania od Zidow i Poganow przeciwko iego
Ucznom i Wierzoncen wnego, ale to iedinie dotego słuziło,
abi Koscoł tego Ukrzizowanego bił na ieden mocni Grunt
postawzoni naktornem on sie tes Jasne, Slawnie i Mozne
podnos. Tilko mało Walke nau zewnentrnemni Nieprzigaćio-
łamni, ale zato wienczi bił sciskani od wewnentrnego Niepr-
zigaćioła i musał boiować. a to bili Nieprzigaćele wroznech
Postacag, ktorzi sie tak zastawzić wiedzeli, ze czensto dosc
to mislano biło ze to so naiwzenkse Przigaćele i tenge
Obroncze tego Koscoła, ale mu przesto iescze skodliwsemni
bily. Spoirzemi teras tilko naten terazneisi Czas, to i
owsem wzidzemi iedno malusko odwazno Gromatke, ktorna
ze Słowem i Uczinkem zradosćio zanem walczi, ale gi prze-
Prżednowa (Prżedmowa?)
do piérwségo ûłozéniá

Koszcziół Christusów jest szwatło tégo szwata, a sól ti
żiémni, którnÿ jest jedinie mocném gruntém wsÿstki żiemski
dobroczi, ji jest jediném żródłém wsÿstkiégo práwdżiwégo
scészcziá tucziesznie a óndżie wziecnie. Gdżie ta wizietrżeje,
cémze tedi má bicz solóno? Gdżie ti studnicÿ woda szie
zastanowzi, ô któzbi nie zemdláł? Tén kwiát tégo Koszczioła
jest ji kwiátém tégo szwata, a ji zginiénie biłobi ji zginiénie
szwata tégo; ale chocbi szie morże trżónsło ji cziskało,
ji ôd jégo nawalnoszczi góri zapadłi, to jednak má to mniasto
boze wesołém zostacz z jéch studnicamni (Psalm 46, 3-8)
Koszcziół Christusów ôstoji szie práwdżiwzie, tak jako jego
słowa sziedżi na práwzicÿ bozÿ. Choc bim tez i miszleli,
ze tén szwat béndżie sukáł znajomoszczi we wselki móndroszczi,
abi prżitómnoszcz mnieli w jéch błogosławziénstwie z niémni,
to jednak zostanie ta całá powziészcz tégo Christusowégo
Koszczoła w dżiwném prżedsziewżiéncziu, gdiz tén szwat nic wziéncÿ,
albo, naprżecziwko nicégo jinnégo szie nie ôpsiérá, jako prże-
cziwko tému práwdżiwému ji wiecnému scénszcziu swojému.
Bo potém jak szwat tégo Pana Panów i wspamniałoszczi,
ich Wibawzicziela ûkrżizowali, to szie tedi poceli krwawe
prżeszladowania ôd Zidów ji Poganów prżecziwko jégo
Ûcnióm ji wierżóncém w niégo, ale to jedinie do tégo słuzÿło,
abi Koszcziół tégo ûkrżizowanégo bił na jedén mocnÿ grunt
postawziónÿ, na którném ón szie téz jasznie, sławnie ji moznie
podniós. Tilko małó walke niáł z zewnéntrnémni nieprżijaczio-
łamni, ale za to wiéncÿ bił szcziskanÿ ôd wewnéntrnégo niepr-
żijaczioła ji musziáł bojowacz. A to bili nieprżijacziele w róznéch
postacziach, którżi szie tak zastawzicz wiedżieli, ze cénsto doszcz
to miszlano biło, ze to só nájwziénkse prżijacziele ji ténge
ôbrónce tégo Koszczioła, ale mu prżez to jesce skodliwsémni
bilÿ. Spoijrżémi teráz tilko na tén terażniéjsÿ cas, to ji
ôwsém wzidżémi jednó maluszkó ôdwaznó gromadke, którná
ze słowém ji ûcÿnkiém z radoszczió za niém walcÿ, ale ji prże-

Stróna 6
TSW 6

ćiwko tez iedna Moznosc, ktorna wgy Licbie i Odwaznosćy
wsistko przeine, cobitilko na Nieprzigaćelsćie przećiwko temu
Kosćołowzi powstać mogło. A tutai sie obiawza ieden iawni
Upadek, iakowego iescze nigdi niebiło. Jedne Bałwoch-
walstwo iest tutai wznesono, uktornego wsistke Kolana sie
gno, to iest przed Baalem tego Człowzeczenstwa Wirozumnena,
Mnodrosći, Sposobnosci, wselaki Naturalni Sprawi, Cieles-
nego tutejsego Wigrana, zemskech Ućechow i Dobroczi Szi-
derstwem tego ziwego Boga i wsistkech niebieskech Dobroczy.
Gdis iem Wiadomosć i Kunst, Litera i Prasa, Mowcze i
ich Nauczicele (Agitatoren) wesłusbie Niedowzarstwa wo
manonem Ukazanu i zezwodzoncemni Mowamni Upadek
przistrogiwago i iem ieden nowi Ray wtech neczoncech
Farbach maluio i slawzo, tak is ius iest Mnostwo Ludu
oproc Boga. Ktorzi wselki zwionzek czo ich stem Koscołem
trzimał rozerwali, a drugech to iescze ćenuchna Nitka tego
Nesckegokosćioła zondane kosćelne Powzinnosći wczałem zew-
nentrznem pospołuzwesenem znem, akedi ćzi, pełni złosćzi
bendonc przećiwko temu censkemu Jarzmu, i wczale inni
nadzegi mneć niemogo, azebi ten Koscoł wczale winiscily,
to chco przinaimni abi iem ten usugował, a wtedi na
Mneisczu Kosćelni Ustawi, Chrzesćianski Wiary, chrześcinskego
Rzondu i Ziwotasikunek, Panowanie Mnostwa podłuk swi woli,
luckego Wirozumnena i rospusczenie Cielesne natech Mnast
posadzeć. To so czi sani tez, ktorzi Fundamenti chrzsćianskego
Luckegoziwota, Chrześćianski Slub i czong Ludu chrześcianskego,
usiłuio sie abi witraczeć mogli czałi chrzesćianski Stan.
Dlatego, gdis oni odtich pobosnech Oyczow zerbowali sławne
Postanowzenia i Sikunki, i escze iedne tenge Opercze, prze-
ćiwko temu Rospustnemu Ciałabuianu, to sie naprzećiwko
temu wsistkemu iedna pospolita strasna Woyna podnosła, a
ta takze zadnego innego Srodka niesuka, iak to znisczec, io
balec, a na tem Mneisczu Starczisni Obsiadłosći, i tutai te
Chćiwe Panstwo rewlucianow Mnari zasadzeć. To iest
iawna rzec, ze ten czałi Boy, gdi bi go iedna wissza Mocz
go nie zwalcziła, ziednem pospolitem Niesczescem, spotłuc-
zenem wsistkech i kasdego Ucesnegoiasdu skonczeć musi, on
iest ieden Wzrusićel przećiwko swoiemu własnemu Zićiu, i
iednem gwałtownem Samsebziemorderzem. Ale otem iako
mało to czałe Mnostwo zadnego anungu nema, tak dobrze
tes i iech Prowadniky, ich Oczi so slepe, iech Sercza Oca-
zone; Wolnosć to iest to słowo czo ich ocarzi, ktorne ich
Zmisłi porosmika, onem sie sniy, iakobi nieli Zimniczigo-
roncke, o Luckem-Sczenscu, a wteg klepkowatech Mowach
tego Głosowprowadnika chwaly i sławzy czała Gromada
do Koncza, ktorni spod tego Zginonego wsystkego boskego
i luckego Rzendu iako iedna Para Spotpopsołu wichodzo,
a Słuchaio szadziwzeńem tech Mow, a so gotowzi ku wsel-
kemu Czinenu kasdi Sprawi, ktorna ich bi as do Odchłani
wepchnonc musała.
cziwko téz jedná moznoszcz, którná w ji licbie ji ôdwaznoszczi
wsÿstko prżejnie, cobi tilko na nieprzijaczielstsie prżecziwko tému
Koszcziołowzi powstacz mogło. A tutaj szie ôbjawziá jedén jawnÿ
ûpadek, jakowégo jesce nigdi nie biło. Jedne bałwoch-
walstwo jest tutaj wznieszióno, û którnégo wsÿstke kolana szie
gnó, to jest prżed Baalém, tégo cłowziecénstwa wirozumniéniá
móndroszczi, sposobnoszczi, wselaki naturalnÿ sprawi, czieles-
négo tutejségo wigraniá, żiémskiéch ûcziechów ji dobroczi sÿ-
derstwém tégo zÿwégo Boga ji wsÿstkéch niebieskiéch dobroczi.
Gdiz jém wiadomoszcz ji kunst, litera ji prasa, mówce ji
ich naûcÿcziele (Agitatoren) we słuzbie niedowziarstwa w ô-
manióném ûkázaniu ji ze zwodzóncémni mowamni ûpádek
prżistrojiwajó i jém jedén nowi raj w téch néncóncéch
farbach malujó ji sławzió, tak iz juz jest mnóstwo ludu
ôpróc Boga. Którżi wselki zwiónzek co ich z tém Koszcziołém
trżimáł rozerwali, a drugéch to jesce cziéniuchná nitka tégo
niesckégo Koszczioła zóndane koszczelne powzinnoszczi w całém zew-
néntrżném pospołu zwieséniém z niém, a kedi czi, pełni złoszczi
béndónc prżecziwko tému cziénzkiému jarżmu, ji wcale jinnÿ
nadżieji mniécz ni mogó, azebi tén Koszcziół wcále winiscÿlÿ,
to chcó prżinájmni, abi jém tén ûsługowáł, a wtedi na
mniejscu koszczielnÿ ûstawi, chrżeszczijánski wiari, chrżeszczinskiégo
rżóndu ji zÿwota sÿkunek, panowanie mnóstwa podług swi woli,
ludzkégo wirozumniéniá ji rozpuscénie czielesne na téch mniast
posadżiécz. To só czi sani téz, którżi fundaménti chrżeszczijánskégo
ludzkégo zÿwota, chrżeszczijánski szlub ji czóng ludu chrżeszczijánskégo,
ûsziłujó szie, abi witraczécz mogli całi chrżeszczijánski stan.
Dlatégo, gdiz óni ôd tich poboznéch ôjców zerbowali sławne
postanowziénia ji sÿkunki, ji esce jedne ténge ôperczie, prże-
cziwko tému rozpustnému cziała bujaniu, to szie naprżecziwko
tému wsÿstkému jedná pospolitá strasná wojna podniosła, a
ta takze zádnégo jinnégo szrodka nie suká, jak to zniscécz, ji ô-
balécz, a na tém mniejscu starcÿznÿ ôbsziadłoszczi, ji tutaj te
chcziwe panstwo rewlucÿjánów mniari zasadżiécz. To jest
jawná rżec, ze tén całi bój, gdibi go jedná wizsá moc
go nie zwalcÿła, z jedném pospolitém niescészcziém, z potłucé-
niém wsÿstkéch ji kazdégo ûcziesnégo jazdu (?) skónczécz muszi, ón
jest jedén wzrusÿcziel prżecziwko swojému własnému zÿcziu, ji
jedném gwałtowném samsiebziemorderżém. Ale ô tém jako
mało to całe mnóstwo zádnégo anungu ni má, tak dobrże
téz ji jéch prowadnikÿ, ich ôcÿ só szlepe, jéch sérca ôca-
rżóne; Wolnoszcz to jest to słowo co ich ôcarżi, którne ich
zmisłi porozmiká, óném szie szni, jakobi nieli żimnicÿ
goróncke, ô ludzkém scénszcziu, a w téch klepkowatéch mowach
tégo głosowprowadnika (głosów prowadnika?) chwalÿ ji sławzi cała gromada
do kónca, którni spod tégo zginiónégo wsÿstkégo boskégo
ji ludzkégo rżéndu jako jedná para spod popsiołu wichodzó,
a słuchajó z zadżiwziéniém téch mów, a só gotowzi ku wsel-
kému cÿniéniu kazdi sprawi, którna ich bi az do ôtchłani
wepchnóncz musziała.

Słówko na dziś

erbowacz

Ta Swenta Woyna – Ta Szwéntá Wojna (analiza zapisu i transkrypcja str. 1-3)

Wstępna analiza ortografii Jakuba Sczepana
Oryginalny zapis, zastosowany przez tłumacza Jakuba Sczepana, wymaga przede wszystkim pewnego obycia z dawną niemiecką ortografią. Generalnie jest spójna z tym, co można przeczytać w wyciągach z mazurskojęzycznych listów czy pamiętników. Bardzo często pomija Sczepan zmiękczenia, pisząc końcówki „nu”, „na”, zamiast „niu” „nia”, czy wcześniej wspomniane „mn”, choć na Mazurach notowano jak dotąd formy „mni”. Dałoby się jego nawet z kaszubieniem pomylić, bowiem Sczepan często zapisywał „dz” „s”, „z” tam, gdzie z pewnością wymawiano „dź”, „ś”, ź”, o czym świadczą praktycznie wszelkie inne źródła mazurskiego.

Kolejne dwie sprawy, które mogą wprowadzać w zakłopotanie osobę niewprawioną w czytanie dawnej niemieckiej ortografii to litera „g”, która w towarzystwie samogłosek często oznacza „j”, np. „stogi” to „stoji”, „Nadzega” to „Nadzieja”. W wygłosie (na końcu) „g” należy czytać jak „ch”, np. w słowie teg – tech, a więc tych.

Ostatnim dużym kłopotem może być zapis „cz”. Otóż kto miał styczność ze starymi niemieckimi tekstami, ten wie, że jest to oznaczenie na dzisiejsze „tz”, a więc nasze „c” (przykładowo Kacze – Katze). Osoba niemająca na to względu mogłaby dojść do wniosku, że nie tylko Sczepan nie mazurzy tej konkretnej spółgłoski, mało tego on masowo daje się zwieść hiperpoprawności (por. czo – co, czałi – całi)! Nie wydaje się to zbyt prawdopodobne.

Zastanawia także brak pochyleń (á, é, a nawet ó). O ile pierwsze dwie mogły być rzadko używane bądź słabo identyfikowalne dla Sczepana, o tyle czasami widać zaznaczenie ó jako o z umlautem. Zdarza się to jednak niezwykle rzadko, a w pozostałych przypadkach mamy „o”. Być może ó było bliższe mazurskiemu uchu do litery „o”, niż „u” (wymowa pośrednia tak właśnie brzmi), a być może zawinił tu brak czcionek. Z drugiej jednak strony, równie dobrze mógł Sczepan próbować we wszystkich tych miejscach zastosować o umlaut, skoro już widać, że wpadał czasem na taki pomysł.

Dlatego też, by oszczędzić czytelnikom męki z tą ortografią (i szwabachą), postanowiłem zamieszczać po fragmencie transkrypcję oryginalnego zapisu, a obok zapisu proponowanego przeze mnie (z uwzględnieniem cech zachodniej mazurszczyzny, a więc przykładowo „mni”, a nie „ni”, twarde „n” zamiast „ń” przed spółgłoską, końcówkę -ka, zamiast -kia)

Stróna 1

Ta Swenta Woyna
prowadzona od
Pana Boga
przećiwko Diabłozy
Allbo:
Utrata i Nazatwigranie tego Mnasta
Człowzeci-Dusi
Od
Jana Buniana
"Ja otworze wpodobzenstwach
Usta moie, wipowzem skrite rzeczi
od załozenia Swiata"
Matteius 13, 35

Cena 2 Marki 50 Pf.

Nowo obrozona i widana od chrześcianskego
Zwionzku Zmorcisnowy stroni Kraiu Nemneckego
w Niemneckem Jenziku

Roku 1900
Przetłomacona na Polski-jenzik, w Staro-Pruski-Mowzie,
od Gornika Jacuba Sczepana w Mnesće Herne. Westfahlach.
On iö sam ieden widaie, i Rossiła na czałi Swat.
Ta Szwéntá Wojna
prowadzóná ôd
Pana Boga
prżecziwko Diabłozi
Albo:
Ûtrata ji Nazád Wigranie tégo Mniasta
Cłowziecÿ-Dusÿ
Ôd
Jána Buniána
"Já ôtworże w podobziénstwach
Ûsta moje, wipowziém skrite rżecÿ
ôd załozéniá Szwata"
Matteius 13, 35

Céna 2 Marki 50 Pf.

Nowo ôbrozóná ji widaná ôd chrżeszczijánskiégo
Zwiónzku z Morcÿznowi Strónÿ Kraju Niémnieckiégo
w niémnieckiém jénzÿku

Roku 1900
Prżetłómacóná na polski jénzÿk, w staropruski mowzie
ôd górnika Jakuba Scepána w mnieszczie Herne. Westfalach
Ón jó sam jedén widaje ji rozsÿłá na całi szwat.

Stróna 2
strona 2
Mnasto Człowziecadusa – Mniasto Cłowziecá Dusa

Stróna 3

 

Zawzeraioncze-Przenasnacenie

Piersa Czonstka
Ten Czas Grzechu i Dopadnenćie

Strona
1. Roz. Mnasto Człowzeca-Dusa iest Koruno stworzonech Rzecy 1
2. Diabeł wesmnie Obsiadłosc od tego Mnasta 15
3. Mnasto znaidije sie w lichem połozenu, Uwagi do iego Wiratowania 28
4. Odesłanie iedni Armigi Krola Pana Boga ku gi Wiratowanu 40
5. Daremne wołanie do Mnasta, zebi szie Zon-doscom Krola oddało 46
6. Porzutka na Mnasto Człowzeco-Duse 57
7. Powontpsiwana Zwićenstwa 62
8. Wibawzićel sam sie obiawzi 73

Druga Czonstka
Ten czas Powroczenia sie, i Pokuta
1. Roz. Pierwse Zniscenie Diabła 83
2. Jednakes Przeswicenzenie tego samego 101
3. Ta załuioncza Człowzecza-Dusa woła naiw-przod daremno o Łaske do Wibawzićela 115
4. Jednak wcongnie Wibawzicel w pokutuionczo Człowzeco-Duse 129
5. Wdzencne Przetnenene tego Mnasta 144
6. Sond nad Diabelnikani 150
7. Nowa wspamnałosc znaiduiesie w Mnescie Człowzeci-Dusi 169
Zawzierajónce-Prżenaznacénie

Piérsá Cónstka
Tén cas grżechu ji dopadniénczie

Stróna
1. Roz. Mniasto Cłowziecá-Dusa jest korónó stworżónéch rżecÿ 1
2. Diabeł weżmnie ôbsziadłoszcz ôd tégo mniasta 15
3. Mniasto znajduje szie w lichém połozéniu, Uwagi do jégo wiratowaniá 28
4. Ôdesłanie jednÿ armiji króla Pana Boga ku ji wiratowaniu 40
5. Daremne wołanie do mniasta, zebi szie Zóndoszczióm króla ôddało 46
6. Porżutka na mniasto Cłowziecó-Duse 57
7. Powóntpsiéwania zwicziénstwa 62
8. Wibawzicziel sam szie objawzi 73

Drugá Cónstka
Tén cas powrócéniá szie, ji pokuta
1. Roz. Piérwse zniscénie Diabła 83
2. Jednakiez prżezwicénzénie tégo samégo 101
3. Ta załujóncá Cłowziecá-Dusa woła nájwprżód daremno ô łaske do Wibawzicziela 115
4. Jednak wcziongnie wibawzicziel w pokutujóncó Cłowziecó-Duse 129
5. Wdżiéncne prżetniéniénie tégo mniasta 144
6. Sónd nad diabelnikani 150
7. Nowa wspamniałoszcz znájduje szie w mnieszczie Cłowziecÿ-Dusÿ 169

Plebiscyt na Mazurach

Kończy się I Wojna Światowa; Europa Środkowa stoi u progu wielkich zmian. Rozpada się monarchia austro-węgierska, Rosja ogarnięta jest rewolucyjnym szałem, a państwo niemieckie walczy z wewnętrznym kryzysem. Za moment powstanie szereg państw o niepewnych granicach, w tym Polska. Delegacja z kraju nad Wisłą, na której czele stanął Roman Dmowski, w Wersalu przedstawia swoje żądania terytorialne. Jednym z postulatów jest włączenie Warmii i Mazur, a ściślej mówiąc terenu rejencji olsztyńskiej. Państwa Ententy postanawiają zgodnie z doktryną amerykańskiego prezydenta Wilsona – tam, gdzie toczy się spór o granice, mają być przeprowadzone plebiscyty. Pomysł zacny, lecz mało kto spodziewał się, jak wielką farsą zakończy się mazurskie referendum. A działo się wiele – skala nieprawidłowości była tak pokaźna, że przy lipcowym plebiscycie niedawne głosowanie na Krymie uchodzić by mogło za wzór demokracji.

Wersal – wstęp do katastrofy

W Wersalu ustalono kilka bardzo istotnych spraw. Z obszaru plebiscytowego wycofać się miały organa władzy niemieckiej. Był to zresztą polski postulat, o którym nawet sami mazurscy działacze wyrażali się mało pochlebnie. A to dlatego, że na miejscu pojawiła się wielonarodowa administracja Ententy, która – umówmy się – niespecjalnie przejmowała się tym, by zapewnić tu względny spokój. Międzynarodowe siły zbrojne, które miały tu przybyć, pojawiły się w liczbie mniejszej niż 50% tego, co ustalono w pertraktacjach. Komisja aliancka urzędująca w Olsztynie faworyzowała Niemców. Brak należytej kontroli, w tym również organów zapewniających bezpieczeństwo, to była woda na młyn niemieckich nacjonalistów. I tutaj muszę podzielić się osobistą refleksją – często za początek niebezpiecznych ruchów w Niemczech uznaje się czasy Wielkiego Kryzysu pod koniec lat 20. ubiegłego wieku. Nieprawda. Naród niemiecki toczyła gangrena narodowa już od początku stulecia, a wyczyny narodowców na terenach plebiscytowych są doskonałym tego dowodem. Polskie i zagraniczne media donosiły wielokrotnie o atakach na propolsko nastawioną część mieszkańców. Nierzadko zdarzały się pobicia, bywały przypadki śmiertelne. Grożenie wydaleniem z Prus Wschodnich stanowiło normalną część życia Mazurów optujących za Polską.

Cud nad urną

Jednak działalność nacjonalistycznych bojówek nie była jedyną przyczyną takiego, a nie innego wyniku plebiscytu. Bardzo ważna była kolejna reguła ustalona w Wersalu – w głosowaniu oprócz stałych mieszkańców wziąć udział mógł każdy, kto urodził się na terenie plebiscytowym. Zasada ta objęła blisko 200-tysięczną wschodniopruską diasporę żyjącą w uprzemysłowionej Westfalii. To w tym kierunku tysiące rodzin uciekały przed biedą. To w tych „prawdziwych” Niemczech znaleźli pracę, chleb. Ich proniemieckość była więc czymś naturalnym. Polacy nie przewidzieli, że z Westfalii, Nadrenii i innych landów na czas plebiscytu dotrze na Warmię i Mazury ok. 157 tys. osób. Stanowiło to 37% uprawnionych do głosowania w rejencji olsztyńskiej. Oczywiście stała za tym doskonale zorganizowana akcja państwa niemieckiego, ale powiedzmy sobie szczerze – czy mamy prawo mieć o to do kogoś żal? W świetle ustalonych zasad wszystko było w porządku.

Niestety demokratyczność samego głosowania nie jest czymś oczywistym. Listy wyborców były czasami uszczuplone o tych, których podejrzewano o sprzyjanie Polsce. Ludzie przychodzili na głosowanie i okazywało się, że nie ma ich w spisie. Auf wiedersehen. W komisjach wyborczych często brakowało polskich przedstawicieli. Wszystko wskazuje na to, że Niemcy zwyczajnie sfałszowali wyniki. I co z tego? I nic, bo sfałszowali według mnie i tak wygrane dla siebie wybory.

Polski nieład

Musimy także spojrzeć krytycznym okiem na działania strony polskiej. Od samego początku słabo skoordynowane, robione amatorsko przez entuzjastów – z żenująco słabym wsparciem rządu w Warszawie. Owszem, Polacy zajmowali się wojną z bolszewikami, a w ich interesie istotniejszym terenem zdawał się Śląsk i tamtejsze przygotowania do plebiscytu. Żądanie terytorialne w sprawie Mazur wyglądało nieco chyba na zasadzie „a nuż się uda, co nam szkodzi spróbować”. I taka byle jaka postawa mogła mieć pewien wpływ na wyniki. Nie było odpowiedniej liczby agitatorów, nie zapewniono im wsparcia finansowego i ochrony. Z kolei ci, którzy zostali wysłani „na front” mazurski, nierzadko nie mieli pojęcia, do kogo przybywają. Poniższa zabawna anegdota z autobiografii Emilii Sukiertowej-Biedrawiny, mazurskiej działaczki, choć była zapewne skrajnym przypadkiem niekompetencji, pokazuje dość wyraźnie brak przygotowania wielu polskich agitatorów.

Pewna wielce energiczna i zarozumiała panna rwała się w teren. (…) Wyjechała w okolice zamieszkałe przez gromadkarzy – było to coś w rodzaju sekty, która nie chcąc podporządkować się pastorom-germanizatorom oderwała się od kościoła unijnego, czyli prusko-narodowego. Tym gromadkarzom w dużej mierze zawdzięczamy przetrwanie mowy polskiej na Mazurach. Byli oni skromni, cnotliwi, nie uznawali alkoholu, nie palili papierosów.

W jednej wiosce miało się odbyć w szkole zebranie dla kobiet. Zeszło się dużo godnych, poważnych „białek”, hożych „dziewczaków”, nieśmiałych i skromnych. I otóż owa prelegentka-agitatorka, wysoka i tęga, usiadła sobie bezceremonialnie na stole, założyła nogę na nogę i zapaliła papierosa.

Wśród zebranych nastąpiła konsternacja. Nie padły słowa protestu, ale jedna za drugą kobiety zaczęły opuszczać izbę szkolną. Kiedy znalazły się na dziedzińcu, jedna z mówniejszych niewiast powiedziała:

– To takie są polskie kobiety? Na stole chleb się kładzie, a nie siada tyłkiem! To obraza boska. Toć chłopom kurzyć nie przystoi, a co dopiero babie! My takiej Polski nie chcemy.

W tych stronach już się więcej nie udało zwołać zebrania. Mogłabym przytoczyć więcej takich „wyczynów”.

Czy mogło być inaczej?

Długo zastanawiałem się nad tym, czy gdyby westfalscy robotnicy zostali w domach, gdyby nie było pobić i mordów, fałszerstw, polskiego nieładu organizacyjnego… czy to zmieniłoby rezultat plebiscytu? Uważam, że nie. Mazurom Polska nie była do szczęścia potrzebna. Nie odczuwali tęsknoty do niej (bo i nigdy tu Polski nie było), nie czuli się wcale tak wielce uciskani (bo germanizacja już w tym czasie się niemal kończyła – ze sporym sukcesem), było im dobrze w tym małym, znanym sobie światku. Nie chcieli ryzykować, co przecież tak mocno wpisuje się w mazurską mentalność. A i bogactwami czy wyższością technologiczną Polska ich skusić nie mogła.

Była jeszcze jedna szansa na polskie Mazury przed 1945. Władze w Warszawie nie chciały uznać wyniku plebiscytu. Sytuacja była na tyle napięta, że wielu Mazurów spodziewało się polskiej interwencji zbrojnej. Czy stanęliby po którejkolwiek ze stron? W książkach traktujących o Mazurach (czy to E. Sukiertowej-Biedrawiny, czy to W. Mierzwy) można wyczuć, że Mazurzy z pewnym podnieceniem wyczekiwali polskiej armii. Ale to raczej z plotkarskiej ciekawości, nie z realnej tęsknoty.

A co później działo się z tymi, którzy stanęli za Polską albo co gorsza propagowali odrębną tożsamość mazurską, to chyba możecie się, drodzy czytelnicy, domyślić…