Ortografia i wymowa

Przedstawiamy poniżej tabelę wyjaśniającą mazurską ortografię i wymowę. Ponieważ gádka nie posiadała ustandaryzowanej ortografii, musieliśmy ją stworzyć w oparciu o mazurskie piśmiennictwo (Kętrzyński, Kolberg – litery á, é, ä, czi, szi, dżi), mazurską tradycję ludową (ÿ, często spotykane w listach, na nagrobkach etc.), oraz ortografie innych słowiańskich etnolektów o podobnych cechach wymowy (ô i û, š, č, ž, dž, ř). Obydwa zapisy są efektem wielogodzinnych analiz nad mową mazurską i stanowią możliwie najprostsze a jednocześnie kompleksowe propozycje, które ujmowałyby wewnętrzną różnorodność wymowy mazurskiej.

Ortografia słowiańsko-mazurskaOrtografia polsko-mazurskaWymowaPrzykład
aaapask, Nikołajki
ááå (pośrednie między a oraz o) - najczęściej Mazury Środkowe, wsch. a, Ostródzkie owáju
äew. ää (pośrednie między a i e), w zapisie standardowym (a nie wschodnim) dopuszczalne pominięcie i zapis poprzez zwykłe awschodnie mätkiä
bbbbór
ccccółno
čcz, czi przed samogłoskąod ć głównie na południu i południowym-zachodzie , przez głoskę pośrednią między ć a cz, aż po wsch. twarde cz, występuje najczęściej w miejscu polskiego ćspač/spacz, často/cziasto
ddddóra
eeepsies
éépośrednie między e oraz y/i; rzadziej e lub ymléko
fff lub dwuwargowe ɸfejfka
ggg, tendencja do zmiękczonego g', które może przejść do j, ch' lub źgeš, gesź, gieldi/jieldi/zieldi
hhh, na początku wyrazu nieraz bywa nieme, wówczas może być zastąpione przez "u"héwo, hajw (ajw, uajw)
iii; po samogłosce l, a także b, f, m, p, w często wymawiane twardo, jako pośrednie między y oraz i - lipa (lÿpa), minuta (mÿnuta), wi (wÿ), silozofijá (silozofÿjá), w opozycji do miękkiego i, które w towarzystwie wymienionych samogłosek daje bzi, (f)si, (m)ni, psi, (w)zimigi
jjj; na początku wyrazu może zanikaćjo, (j)ek, (j)esce, (j)anuar
kkk, tendencja do zmiękczonego k', głównie na wschodzie (gádkia, matkia)klémpa
lll; twarde, z literą i może ulec zmiękczeniu, choć najczęściej proces ten nie następuje, dlatego lipa czytana może być jako lÿpa, list jako lÿst, glina jako glÿna itd.listkář, listkárż
łłłgłupsi
mmmmoznošč/moznoszcz
nnnnelka
ńńń, przez niektórych depalatalizowane do głoski npřińdó/prżińdó
ooomuchor
óópośrednie między o oraz u, rzadziej zach. u lub wschodnie odómb
ôôlabializowane o wymawiane jak uo, głównie Środkowe Mazury oraz Ostródzkie. W innych częściach labializacja czasami opuszczana i wymawiana jak zwykłe o, Występuje przede wszystkim na początku wyrazów (nagłos)ôčec, ôcziec
pppprask
rrr, często gardłowe "niemieckie"rek
řpowszechnie jak rż lub ż, północnomazurskie rwéngoř, wéngorż
ssssaniec
šsz, szi przed samogłoskągłoska pośrednia między ś a sz; ś głównie na połud.-zachodzie, wsch. sz, występuje najczęściej tam gdzie polskie ś lub sch w zapożyczeniach niemieckichšwam, szwam, šipa, szipa, šurek, sziurek
ś (si)ś (si)najczęściej polskie ś i si, czasami nieco twardsze; występuje po p', b', f', w'psiwo, Gołdapś
ttttlo
uuumuši, muszi
ûûlabializowane u wymawiane jako wydłużone uu, głównie w środkowej części Mazur i Ostródzkiem, w pozostałych obszarach często opuszczane do zwykłego uûlica
www lub dwuwargowe β (przy wymowie obydwie wargi się dotykają, zamiast dotykania górnych zębów przez dolną wargę)wáju
ÿÿpośrednio między y oraz i, rzadziej zwykłe y lub i; litera ÿ występuje tam, gdzie zapis z "i" mógłby zmylić czytającego, to jest po s, c, n, z (a więc sÿ, cÿ, nÿ, zÿ, a nie si, ci, ni, zi)sÿč/sÿcz, nÿsti, cÿsti, zÿč/zÿcz
zzzzégáwkia
žżi przed samogłoską, ż przed spółgłoską i na końcu wyrazugłoska pośrednia między ź a ż; również ź, wsch. ż, występuje najczęściej tam gdzie polskie źkižlák/kiżlák, žaba/żiaba
ź (zi)ź (zi)najczęściej polskie ź i zi, czasami nieco twardsze; występuje po p', b', f', w'bzije, gołómbź
oraz dwuznak
dżi przed samogłoską, dż przed spółgłoską i na końcu wyrazugłoska pośrednia między dź a dż; również dź, wsch. dż, występuje najczęściej tam gdzie polskie dźDžałdowo/Dżiałdowo

Ôjce nas


Ôjce nas, chtórnÿš je w niebzie

Niech še šwénči Twoje (m)niano,

Niech přińdže Twoje królestwo

ji bé(n)dže Twoja wola

Jek w niebzie tozez ji na žé(m)ni.

Chléba naségo powsednégo daj náma džišáj

Ji ôtpušč náma nase zinÿ,

Jek ji mÿ ôtpuscawa nasém zinowajcám.

Ji nie wódž náju na pokusénie

Lo zbaw náju ôt złégo

Alboziém Twoje je królestwo

Moc ji wchała na zieki zieków

Amén


Ôjce nas, chtórnÿsz je w niebzie.

Niech szie szwénczi Twoje (m)niano,

Niech prżińdżie Twoje królestwo,

ji bé(n)dżie Twoja wola,

Jek w niebzie tozez ji na żié(m)ni.

Chléba naségo powsednégo daj náma dżisziáj

Ji ôtpuszcz náma nase zinÿ,

Jek ji mi ôtpuscawa nasém zinowajcám.

Ji nie wódż náju na pokusénie

Lo zbaw náju ôt złégo

Alboziém Twoje je królestwo

Moc ji wchała na zieki zieków

Amén

Strona poświęcona mazurskiej mowie, tradycji i historii