Ortografia i wymowa

Przedstawiamy poniżej tabelę wyjaśniającą mazurską ortografię i wymowę. Ponieważ gádka nie posiadała ustandaryzowanej ortografii, musieliśmy ją stworzyć w oparciu o mazurskie piśmiennictwo (Kętrzyński, Kolberg, Małłek, Donder – litery á, é, ä, czi, szi, dżi), mazurską tradycję ludową (ÿ, często spotykane w listach, na nagrobkach etc.), Zapis jest efektem wielogodzinnych analiz nad mową mazurską i stanowią możliwie najprostsze a jednocześnie kompleksowe propozycje, które ujmowałyby wewnętrzną różnorodność wymowy mazurskiej.

Ortografia mazurskaWymowaPrzykład
aapask, Nikołajki
áå (pośrednie między a oraz o) - najczęściej Mazury Środkowe, wsch. a, Ostródzkie owáju
ää (pośrednie między a i e) oraz zmiękczające, typowe dla Mazur Środkowych i Wschodnich; występuje po k, g, ch w miejscu dawnego jasnego amatkä, nogä, chäta
bbbór
cccółno
cz, czi przed samogłoskąod ć głównie na południu i południowym-zachodzie , przez głoskę pośrednią między ć a cz, aż po wsch. twarde cz, występuje najczęściej w miejscu polskiego ćspacz, cziasto
dddóra
eepsies
épośrednie między e oraz y/i; rzadziej e lub ymléko
ff lub dwuwargowe ɸfejfka
gg, tendencja do zmiękczonego g', które może przejść do j, ch' lub źgesz, gieldi/jieldi/zieldi
hh, na początku wyrazu nieraz bywa nieme, wówczas może być zastąpione przez "u"héwo, hajw (ajw, uajw)
ii; po samogłosce l, a także b, f, m, p, w często wymawiane twardo, jako pośrednie między y oraz i - lipa (lÿpa), minuta (mÿnuta), wi (wÿ), silozofijá (silozofÿjá), w opozycji do miękkiego i, które w towarzystwie wymienionych samogłosek daje bzi, (f)si, (m)ni, psi, (w)zimigi
jj; na początku wyrazu może zanikaćjo, (j)ek, (j)esce, (j)anuar
kk, tendencja do zmiękczonego k', głównie na wschodzie (gádkia, matkia)klémpa
ll; twarde, z literą i może ulec zmiękczeniu, choć najczęściej proces ten nie następuje, dlatego lipa czytana może być jako lÿpa, list jako lÿst, glina jako glÿna itd.listkárż
łłgłupsi
mmmoznoszcz
nnnelka
ńń, przez niektórych depalatalizowane do głoski nprżińdó
oomuchor
ópośrednie między o oraz u, rzadziej zach. u lub wschodnie odómb
ôlabializowane o wymawiane jak uo, głównie Środkowe Mazury oraz Ostródzkie. W innych częściach labializacja czasami opuszczana i wymawiana jak zwykłe o, Występuje przede wszystkim na początku wyrazów (nagłos)ôcziec
ppprask
rr, często gardłowe "niemieckie"rek
powszechnie jak rż lub ż, północnomazurskie rwéngorż
sssaniec
sz, szi przed samogłoskągłoska pośrednia między ś a sz; ś głównie na połud.-zachodzie, wsch. sz, występuje najczęściej tam gdzie polskie ś lub sch w zapożyczeniach niemieckichszwam, szipa, sziurek
ś (si)najczęściej polskie ś i si, czasami nieco twardsze; występuje po p', b', f', w'psiwo, Gołdapś
tttlo
uumuši, muszi
ûlabializowane u wymawiane jako wydłużone uu, głównie w środkowej części Mazur i Ostródzkiem, w pozostałych obszarach często opuszczane do zwykłego uûlica
ww lub dwuwargowe β (przy wymowie obydwie wargi się dotykają, zamiast dotykania górnych zębów przez dolną wargę)wáju
ÿpośrednio między y oraz i, rzadziej zwykłe y lub i; litera ÿ występuje tam, gdzie zapis z "i" mógłby zmylić czytającego, to jest po s, c, n, z (a więc sÿ, cÿ, nÿ, zÿ, a nie si, ci, ni, zi)sÿcz, nÿsti, cÿsti, zÿcz
zzzégáwkä
żi przed samogłoską, ż przed spółgłoską i na końcu wyrazugłoska pośrednia między ź a ż; również ź, wsch. ż, występuje najczęściej tam gdzie polskie źkiżlák, żiaba
ź (zi)najczęściej polskie ź i zi, czasami nieco twardsze; występuje po p', b', f', w'bzije, gołómbź
dżi przed samogłoską, dż przed spółgłoską i na końcu wyrazugłoska pośrednia między dź a dż; również dź, wsch. dż, występuje najczęściej tam gdzie polskie dźDżiałdowo

Ôjce nas, chtórnÿsz jes w niebzie.

Niech szie szwénczi Twoje (m)niano,

Niech prżińdżie Twoje królestwo,

ji bé(n)dżie Twojá wolá,

Jek w niebzie tozez ji na żié(m)ni.

Chléba naségo powsednégo daj náma dżisziáj

Ji ôtpuszcz náma nase zinÿ,

Jek ji mi ôtpuscawa nasém zinowajcám.

Ji nie wódż náju na pokusénie

Lo zbaw náju ôt złégo

Alboziém Twoje je królestwo

Moc ji wchała na zieki zieków

Amén

Strona poświęcona mazurskiej mowie, tradycji i historii